كرانه گمنام

تاریخ ، فرهنگ ، ادبیات ، آداب و رسوم و موسیقی قوم لر و مردمان کهگیلویه و بویراحمد

فرهنگ و ادبیات کهگیلویه و بویراحمد (۲) - شعر لری
نویسنده : فربد نیک اقبال - ساعت ۱:۱۸ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٤ اردیبهشت ۱۳۸٦
 

                                      فرهنگ و ادبیات قوم لر  ۲  ﴿شعر لری﴾ .

در نوشتار پیشین به گویش لری مردمان استان کهگیلویه و بویراحمد پرداختیم .اینک در دنباله مبحث فرهنگ قوم

لر به جلوه های دیگری از فرهنگ و ادبیات قوم لر در کهگیلویه و بو یراحمد می پردازیم ، چون ادبیات و شعر ،

موسیقی و رقص محلی ، باورها و پندارها و ... و بدینگونه زوایای ناشناخته دیگری از هویت و موجودیت قوم لر

را تبیین نموده و با بسط مباحث نظری آن این قوم بزرگ و اصیل را که ریشه هایی به استواری دنا دارند را بیشتر

و بهتر از پیش میشناسیم و می شناسانیم.

شعر: اشعار لری این سامان دارای وزن و بدون قافیه بوده و به ندرت دارای ردیف هستند.روح میهن دوستی و

سلحشوری در قالب حماسی در سروده ها و ترانه ها موج می زند.اشعار این دیار به گونه انواع سروده های

آهنگین نماد و نمود ذوق و احساسات پاک مردمان این سرزمین و تبلور عشق ،احساسات ،آرا و نگرش ، سبک

زندگی ، باورها و پندارها وآداب و رسوم این قوم اصیل هستند.شعر لری شامل انواع سروده های آهنگین زیر

می باشد.﴿بلال بلال - داینی - سرو - شروه - گو کرو - یار یار - پی کلی یا سر کلی ﴾.

بلال بلال : سوخته و کباب شده معنا می دهد و در ادبیات کلاسیک این قالب شعری را تغزل گویند. در نوع

بویر احمدی این قالب شعری ﴿تفنگ﴾ سمبل و نماد می باشد. بلال بلال با حماسه آمیخته است و ترانه های

صرفا عاشقانه نیز در این قالب دیده می شود.در بلال بلال تکرار ﴿ بلال بلال ﴾ در پایان هر بیت  ارتباط شعری را

برقرار می کند.

داینی : این قالب شعری حالت حماسی داشته و شادمانه تر از بلال بلال است.داینی ها اشعار تک بیت اند

و بیشتر در عروسی ها توسط مردان و زنان خوانده می شوند.در این قالب شعری بیشترین ارتباط شعری با

جمله ﴿ هی گل ﴾ است .نیز بخش شور آخرین داینی ﴿ مستم مستم ﴾ نام دارد که در گویش محلی لری به

 آن  ﴿ مهسم مهسم ﴾ گفته می شود. در زیر نمونه هایی از این قالب شعری ذکر می گردد.

 گو لا کو  نا بالغه نه وقت حاله          ئی دو شو ندیدمش تی خوم دوساله .

چه خشه سوار وابی بری و مالش        بوس کنی گلوپلش زر چشم کالش .

پهلله سرخی شلال سر بر گ شونت        تا پنج تیر چاک نبره کس نی بسونه .

سرو : این قالب همان سرود می باشدکه در عروسی ها و پیروزی های جنگی با صدای زیر و کشیده توسط

زنان خوانه می شود.در این سرودهاز اشخاص مورد نظر بویژه عروس و داماد ویا اشخاص معروف نام برده

می شود. ﴿ وچویل تو بو مده مو و بو تو سیرم      موقع بودادنت مو گرمسیرم ﴾.

شروه : آوازی است حزن انگیز و سوز ناک که در زمان مرگ و یا کشته شدن و از دست دادن عزیزان توسط

زنان بر نعش مرده خوانده می شود ودر ضمن آن صفات و ویژگیهای فرد فوت شده با اندکی غلو بازگو میشود.

یار یار : ﴿ پی کلی یا سرکلی ﴾ : آواز و سرودی است حزن انگیز و حماسی و عاشقانه که حکایت از یأس و

نومیدی دارد وبیشتر در تنهایی وموقع غروب خورشید به توسط مردان و با صدای بم خوانده می شود. این

نوع سروده ملهم از مایه های آواز دشتی است.

علاوه بر آنچه در بالا بیان شد در این سامان ﴿شاهنامه خوانی ﴾ و نیز خواندن ﴿خسرو شیرین﴾ نظامی  نیز

مقبولیت دارند. شاهنامه را با آوازی حماسی ، اندوه بار وبا صدای کشیده در مجالس می خوانند.به کتاب

شاهنامه نام ﴿ هفت لشکر ﴾نیز اطلاق می شود.


 
comment نظرات ()

 
فرهنگ و ادبیات کهگیلویه و بویراحمد (۱) - گویش لری.
نویسنده : فربد نیک اقبال - ساعت ۳:٠٢ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢٦ فروردین ۱۳۸٦
 

                                                             گویش لری                                             

طی دوران های متمادی مردان و زنان،مردمان سلسله ناگسستنی از مقوله ای بزرگتر و برتر به

نام ملت دستاوردهای بزرگ معنوی و میراث این ناگسستنی سلسله را پاس داشته،پرورانده،وبه

نسل های پس از خود منتقل می کنند تا هویت تاریخی و اجتماعی را که ثمره کوششهای نسل

هاست و بیانگر بستر پرورش و خاستگاه آرا و اندیشه ها و آمال یک ملت،در گذر زمان حفظ کرده

وبه آینده بسپارند.این میراث معنوی همان فرهنگ یک ملت است که در حوزه های مختلف متبلور

میگردد.یکی از این بسترهای تبلور میراث معنوی نسلها زبان و ادبیات یک ملت و قوم است.       

زبان و گویش و ادبیات مردمان استان کهگیلویه و بویراحمد (قوم لر ) خود وابسته به زبان و ادبیات

فارسی و بخشی از فرهنگ ملت ایران وگستره عظیم نفوذ و تاثیر فرهنگ پارسی و زبان فارسی

است.زبان و ادب فارسی در گذر تاریخ وبه رغم هجمه های بسیار و دسیسه و تهاجمات انیران

همواره سبب پایداری وغلبه معنوی ایرانیان در برابر اعراب،ترک ها،مغولها و پیشروان تمدن هلنی

شده است و زیبایی،تازگی،نشاط،شیوایی و زایندگی خود را حفظ کرده است.از این دیدگاه قوم

لر همانند دیگر ایرانیان زبان کهن خویش را نگهداری کرده اند.                                             

بسیاری از واژه های لری ریشه باستانی دارند.در میان گویش های جنوب غرب ایران،گویش لری

بزرگترین و ژرفترین رابطه را با زبان فارسی دارد و به تبعه زبان فارسی،دنباله پارسی میانه می

باشد.                                                                                                                      

بررسی گویش لری مردمان استان کهگیلویه و بویراحمد نکاتی چند را آشکار می سازد.نخست

اینکه گویش لری دیرتر و کمتر تحت تاثیر زبانهای بیگانه قرار گرفته است و سپس اینکه گویش

مردم این سامان با گویش های سایر لرهای ایران اختلاف ریشه ای ندارد و آخر اینکه بسیاری از

واژگان فارسی در این گویش پرکاربرد هستند.                                                                 

گویش لری مردم این سامان شاخه ای از فهلویات است و قرابت و هم ریشگی با زبان فارسی

دری دارد و آکنده از واژه ها و ریشه های افعال پهلوی ساسانی است. سه گونه گویش لری در

این استان وجود دارد که در ادامه بطور مختصر پیرامون هرکدام شرحی می دهیم.                 

گویش (لهجه) بویراحمدی:                                                                                            

درگویش بویراحمدی کلمات آهنگین وبا شتاب و بریده و مختصر و بر روی نوک زبان جریان می یابد

حرف دال به ندرت تلفظ میشود،مگر در اول کلمه قرار گیرد و حرف جیم به تلفظ شین در می آید.

گویش چرامی-بابوئی:                                                                                                   

دراین گویش تاکید بر حروف  خ،ر،ق  زیاد است و تلفظ حرف ح  در کلمات آشکار نیست و حرف

دال نیز واضح و روشن به تلفظ در نمی آید. از فتحه در ادای کلمات زیاد استفاده می شود.        

گویش طیبی-بهمئی:                                                                                                    

دراین گویش کشش کلمات آشکار است و آرامشی در تلفظ ملحوظ است و تاکید کلمات بر حروف

گاف ، واو ، ی ،زیاد است و از حرکات فتحه نمایی آشکار دارد. باز شدن دهان و فکین در صحبت

کردن زیاد است.                                                                                                             

نکته: علامت جمع در گویش و لهجه لری مردم کهگیلویه و بویراحمد حرف ( لام ) است.            

نکته: در این گویش حروف فارسی  پ ، چ ، گ ، تلفظ آشکاری دارند  و گاه حالت مشدد می

گیرند.                                                                                                                          

نکته: حرف ژ بر خلاف لهجه کردی در صحبت  و تلفظ کاربرد پیدا نمی کند.                                

برای بهتر شناختن گویش و لهجه کلی مردم کهگیلویه و بویراحمد به صرف چند نمونه افعال

پرداخته می شود:                                                                                                          

فعل ( رفتن ) : رهتم ، رهتی ، رهت ، رهتیم ، رهتیت ، رهتن .                                             

فعل ( بردن ) : بردم "bordom" ، بردی " bordi " ، برد " bord " ،  بردیم " bordim "  ،  بردیت "

bordit" ، بردن " borden " .  

                                                  


 
comment نظرات ()